Chùa Bongjeongsa ở Andong: hai sân chùa và điện gỗ cổ trên sườn núi Cheondeungsan
YI sumin · Bản gốc · CC BY-SA 4.0 ·
Bongjeongsa (봉정사) đáng ghé khi bạn muốn nhìn kỹ kiến trúc gỗ Hàn Quốc trong một ngôi chùa vẫn có sinh hoạt tu hành. Nằm trên sườn núi Cheondeungsan ở Andong, chùa có hai sân chính cạnh nhau: một trước điện Daeungjeon, một trước điện Geungnakjeon. Đi từ sân này sang sân kia, bạn sẽ thấy mái nhà, hệ cột và cách sắp xếp các công trình thay đổi rõ rệt. Geungnakjeon được các cơ quan di sản giới thiệu là công trình gỗ cổ nhất còn tồn tại ở Hàn Quốc. Nhưng chuyến đi còn có lối qua gác Manseru, bậc đá dưới bóng cây và những chi tiết nhỏ như trống, mõ, cửa giấy. Khoảng cách giữa các điểm chính không lớn, phù hợp với một buổi tham quan chậm hơn là một ngày leo núi. Bongjeongsa là một trong bảy ngôi chùa thuộc di sản Sansa, các tự viện miền núi Hàn Quốc, được UNESCO ghi danh năm 2018. Ngoài giá trị của các tòa điện, di sản còn bao gồm truyền thống tu học vẫn tiếp diễn. Vì thế, một buổi lễ đang diễn ra hoặc khu nhà dành cho tăng chúng có thể giới hạn chỗ khách được vào.
Qua gác Manseru để lên sân chùa
Steve46814 · Bản gốc · CC BY-SA 3.0 ·
Nhìn từ dưới, Manseru (만세루) giống một mái nhà dài đứng trên tường đá và những cột gỗ cao. Lối đi dưới gác dẫn tới bậc đá, rồi mở ra sân trước chính điện. Đây là một đoạn rất đáng để ý: từ chỗ hẹp và râm dưới sàn gác, tầm nhìn bỗng rộng hơn khi lên tới sân.
Steve46814 · Bản gốc · CC BY-SA 3.0 ·
Các cột có màu gỗ sẫm, bề mặt không đều như vật liệu làm mới; đá nền cũng được ghép theo địa hình dốc. Có thể xem cả cách gác đứng trên nền đá lẫn phần mái phía trên thay vì chỉ tìm một góc chụp mặt tiền. Lối đang mở tại chùa sẽ quyết định bạn đi qua gác hay theo đường bên cạnh. Từ trung tâm Andong, cần một chặng xe riêng tới Bongjeongsa. Xe buýt đưa khách đến trạm gần chùa, rồi còn đoạn đi bộ lên khu điện. Chiến dịch Tham quan Di sản Hàn Quốc có hướng tiếp cận từ khu ga và bến xe Andong; giờ đi, giờ về nên tra theo ngày cụ thể. Không nên đặt giờ bắt tàu ngay sau thời điểm dự tính rời sân chùa. Đi ô tô cũng cần tính phần từ bãi đỗ lên chùa. Xe cá nhân không được bảo đảm sẽ đỗ ngay sát các điện, còn bậc đá và lối dốc có thể làm tốc độ đi chậm hơn. Với xe lăn hoặc xe đẩy, hỏi nhân viên tại lối vào về đường tiếp cận và những sân có thể tới; đừng lấy khoảng cách trên bản đồ làm thước đo duy nhất.
Nhìn mái, hiên và kết cấu đỡ mái ở Daeungjeon
Điện Daeungjeon (대웅전), tức điện Đại Hùng, là một trong hai công trình chính của Bongjeongsa. Từ sân, mái ngói rộng và phần hiên phía trước dễ nhận ra hơn khi đứng sát tòa nhà. Dãy cột, sàn gỗ và nền đá tạo thành những lớp ngang, còn cây phía sau làm đường mái nổi bật. Bách khoa Văn hóa Hàn Quốc giới thiệu Daeungjeon với kiểu kết cấu dapo: các cụm cấu kiện đỡ mái không chỉ nằm trên đầu cột mà còn ở khoảng giữa các cột. Bạn có thể nhìn dưới diềm mái để nhận ra những khối gỗ xếp lớp này. Không cần nhớ nhiều thuật ngữ, chỉ cần so chúng với mái gọn hơn của Geungnakjeon ở sân bên cạnh. Daeungjeon được xếp hạng quốc bảo. Công trình thường được bàn tới trong bối cảnh kiến trúc cuối Goryeo và đầu Joseon, với các lần sửa chữa qua nhiều thế kỷ. Cách nhìn hữu ích khi tới đây là xem cả hình dáng chung lẫn dấu vết vật liệu, thay vì cố gán mọi chi tiết đang thấy cho một năm xây dựng duy nhất. Chùa gắn hai sân điện với việc thờ Phật Thích Ca và Phật A Di Đà. Khi có người hành lễ, xem từ sân hoặc hiên trong phạm vi được phép sẽ ít ảnh hưởng tới sinh hoạt bên trong. Hỏi trước nếu muốn vào điện hoặc chụp nội thất; việc một cánh cửa đang mở không đồng nghĩa mọi hoạt động tham quan đều được cho phép.
Geungnakjeon: phân biệt năm xây với năm sửa mái
Unknown authorUnknown author · Bản gốc · Public domain ·
Sang sân Geungnakjeon (극락전), bạn sẽ gặp một ngôi điện có mái hai dốc gọn hơn và tháp đá ba tầng phía trước. Phần sân này có quy mô và tỉ lệ khác sân Daeungjeon. Đứng lùi một chút sẽ thấy tháp đá, nền điện và mái ngói trong cùng một khung nhìn, thay vì tách từng công trình để xem riêng. Điện Cực Lạc thờ Phật A Di Đà. Biển giới thiệu di sản nêu rằng năm xây chính xác chưa rõ, nhưng công trình được ước định vào cuối thế kỷ XII đến đầu thế kỷ XIII. Một ghi chép tìm thấy khi tu bổ cho biết mái đã được sửa năm 1363. Đây là năm sửa chữa, không phải bằng chứng rằng điện mới được dựng năm đó. Các lần tu bổ về sau cũng là một phần lịch sử của tòa nhà. Hiểu điều này sẽ tránh nhầm “công trình cổ” với “mọi mảnh gỗ đều chưa từng thay”. Những đường mái giản dị, cột và cửa vẫn giúp hình dung kiểu kiến trúc cũ, trong khi việc bảo tồn cho phép công trình tiếp tục tồn tại và được sử dụng. So hai sân là cách tham quan dễ nhớ cho cả người lớn lẫn trẻ em: sân nào có tháp đá, mái nào nhiều cấu kiện đỡ hơn, tòa điện nào có hiên mở rõ hơn? Các chi tiết nằm ngay trước mắt, không cần biến buổi đi thành một bài học dài về niên đại.
Trống, mõ và ô cửa dưới mái hiên
Chiếc trống lớn trong gác và mõ gỗ bên cột nhắc rằng Bongjeongsa vẫn là nơi thực hành tôn giáo. Chúng là đồ dùng trong sinh hoạt chùa, không phải nhạc cụ để khách tự thử. Từ lối tham quan, có thể nhìn cách trống được treo giữa hệ cột và dầm, hoặc quan sát khung cửa ô lưới bên cạnh.
Ánh sáng qua hiên tạo bóng trên giấy cửa và mặt gỗ. Những chi tiết này hợp để nhìn gần sau khi đã ngắm toàn bộ sân và mái điện. Cửa giấy khá mỏng, nên giữ khoảng cách khi đứng cạnh; ở những chỗ hẹp, bậc và mép nền thường đáng chú ý hơn màn hình điện thoại. Nếu còn thời gian, am Yeongsanam (영산암) là một điểm thêm gần khu chính. Giới thiệu của Tông phái Jogye mô tả các tòa nhà quanh một sân nhỏ, cho cảm giác kín và gần hơn hai sân điện lớn. Đây vẫn là không gian tu hành, nên phần được mở cho khách phụ thuộc hướng dẫn tại chỗ. Ghé am không bắt buộc phải nối tiếp đường leo núi Cheondeungsan. Nếu dự định đi bộ đường núi, hãy xem đó là hoạt động riêng với thời gian và đường về riêng. Tương tự, tiếng trống hoặc thời khóa lễ không phải buổi biểu diễn được bảo đảm theo giờ khách tới.
Chọn buổi tham quan ban ngày và một điểm nối tiếp vừa sức
Ban ngày thuận tiện hơn để xem cấu kiện gỗ, các bậc đá và đường giữa hai sân. Dưới tán cây, ánh sáng có thể yếu sớm hơn ở trung tâm thành phố; nếu đến cuối chiều, ưu tiên hai điện chính trước khi cân nhắc am bên cạnh. Mưa và lá ướt làm lối đá dễ trơn, nên thời gian xuống bãi xe cũng cần tính rộng hơn. Hướng dẫn của Chiến dịch Tham quan Di sản, kiểm tra ngày 12/10/2026, ghi tham quan Bongjeongsa miễn phí. Phạm vi vào điện, giờ đón khách và hoạt động riêng vẫn cần theo thông báo tại chùa. Không nên dùng các mức vé cũ còn lưu trên trang tổng hợp để tính chi phí cho chuyến hiện tại. Ăn trước khi tới hoặc sau khi xuống núi sẽ dễ chủ động hơn việc trông chờ bữa ăn dành cho khách trong chùa. Nếu định nối chuyến tới một nơi khác, có thể cân nhắc tượng Phật đá Icheondong hoặc nhà cổ Hakbong trong vùng được thành phố giới thiệu trên tuyến Bongjeongsa. Chúng cần chặng di chuyển riêng, không nằm trong cùng sân chùa. Với hành trình quay về ga Andong, chọn giờ rời chùa trước rồi mới quyết định có thêm điểm dừng hay không. Cách sắp xếp này giúp bạn dành thời gian cho các mái điện và lối qua Manseru, thay vì phải đi vội ở phần đáng xem nhất.